درمان نوروفیدبک یک روش غیر تهاجمی به شمار میآید که امواج مغزی بیمار را در ابتدا اندازهگیری میکند و بر اساس نتیجهی آن به بیمار بازخوردی دربارهی نحوه عملکرد مغز ارائه میدهد. این درمان نوعی بیوفیدبک است و یکی از تکنیکهای ذهنی-بدنی به شمار میآید که هدف آن کمک به بیماران برای کنترل داوطلبانه برخی از عملکردهای غیر ارادی بدن (ضربان قلب، افسردگی، انقباضهای عضلانی و …) است.
طبق بررسی و تحقیقات صورت گرفته محققان اعلام کردهاند که کارکرد مغز به دلیل امواج مغزی که طبیعی یا غیرطبیعی هستند رخ خواهد داد، از همین رو اگر الگوهای امواج مغزی بهدرستی کار نکنند، مغز نمیتواند بهترین عملکرد خود را داشته باشد و دچار اختلالات مغزی خواهد شد.
درمان نوروفیدبک بهویژه برای کمک به آموزش خودکنترلی عملکردهای مغزی نیز مورد استفاده قرار میگیرد، بهطوریکه افراد پس از انجام نوروفیدبک یاد میگیرند که تشخیص دهند مغز خودشان را در وضعیت خاصی قرار دهند و آن را بازسازی کنند. فراموش نکنید که مغز دارای یک سیستم پیچیده است و توانایی خود تنظیمی و بهینه کردن عملکردهای خود را دارد، البته به شرط آنکه بتواند از خودش بهخوبی آگاهی پیدا کند.
امواج مغزی چیست؟
سلولهای مغزی از طریق امواج الکتریکی که به آنها امواج مغزی گفته میشود بایکدیگر ارتباط برقرار میکنند و هر موج مغزی دو ویژگی دارد:
- فرکانس که همان سرعت حرکت موج است.
- دامنه که ارتفاع موج هنگام بالا و پایین رفتن را نشان میدهد.
حال در رابطه با امواج مغز انسان باید گفت که بهطورکلی چهار نوع موج در مغز انسان جریان دارد که این چهارتا شامل موارد زیر میشوند.
- امواج دلتا که با خواب عمیق رابطه دارند.
- امواج تتا که هنگام خوابآلودگی تولید میشوند.
- امواج آلفا که مربوط به آرامش هستند.
- امواج بتا که در زمان بیداری و کار کردن تولید میشوند.
حال اگر هرکدام از این امواج افزایش یا کاهش پیدا کند، اختلالاتی در حالتهای عاطفی و شناختی انسان ایجاد میشود. برای مثال افرادی که دچار افسردگی هستند، نیمکره راست مغزشان بیش از حد امواج بتا تولید میکند و در نیمکره چپ نیز امواج آلفا بیش از حد خواهد بود. در نتیجه نوروفیدبک باعث میشود که تولید این امواج درهر نیمکره کاهش پیدا کند.
نحوه عملکرد نوروفیدبک چگونه است؟
درمان نوروفیدبک به بیمار کمک میکند که بتواند امواج مغزی خود را بهصورت آگاهانه تحت کنترل در بیاورد. برای انجام این کار نیاز است که امواج مغزی خاص بسته به موضوعی که قرار است درمان در رابطه با آن صورت گیرد اندازهگیری شوند. برای مثال امواج آلفا با آرامش، مدیتیشن و آمادگی مرتبط هستند، این در حالی است که امواج بتا روی تمرکز، توجه پایدار، هوشیاری، هیجان و تنش متمرکز شدهاند.
نوروفیدبک درمانی فعالیت امواج مغزی شما را زیر نظر میگیرد و بلافاصله بازخورد خود را از طریق نشانههای دیداری یا صوتی به شما ارائه میدهد. برای مثال برخی از مواقع دکتر نوروفیدبک از شما میخواهد که در زمان اندازهگیری امواج بتا چیزی را از روی صفحهی مانیتور تماشا کنید. سپس اگر شما بتوانید امواج بتا را آشکار سازید صفحه در پاسخ به این امواج مغزی روشن خواهد شد، اما اگر امواج بتا مهار شوند صفحه کم نورتر میشود.
هدف از انجام این کار این است که شما بتوانید بهصورت ارادی امواج مغزی خود را کنترل کنید و امواج بتا را در برخی از مواقع بهشکل خودکنترل افزایش دهید، یعنی شما باید به مهارتی برسید که صفحه نمایش را در زمانهای لازم روشنتر کنید. گاهیاوقات درمان نوروفیدبک چند ماه طول میکشد و نمیتوان هیچ زمان دقیقی در رابطه با تعداد جلسات موردنیاز این درمان را اعلام کرد، همچنین مشخص نیست که اثرات نوروفیدبک تراپی بدون درمان مداوم چقدر طول میکشد.
نوروفیدبک تراپی برای درمان چه مشکلاتی است؟
درمان اختلال کمبود توجه یا بیش فعالی
اختلال کمبود توجه یا بیش فعالی (ADHD) زمانی رخ میدهد که عملکرد لوب فرونتال راست مغز دچار مشکل شود. این مشکل درمانهای مختلفی دارد که یکی از آنها را میتوان نوروفیدبک تراپی درنظر گرفت. تا به امروز از داروهایی چون ریتالین، کنسرتا و دککسدرین برای درمان ADHD استفاده میکنند، اما این داروها خود عوارض مختلفی چون اضطراب، کاهش اشتها، درد شکم، سردرد و بیخوابی را به همراه دارند. از همین رو بهتر است از روشی با تهاجم و عوارض کمتر استفاده کرد.
افرادی که دچار اختلال ADHD هستند، امواج تتا در مغزشان حرکت آهستهای دارد و امواج بتا بهمقدار کم تولید میشود. درمان نوروفیدبک بر امواج مغز تاثیر میگذارد و این موارد را برطرف میکند. طبق بررسیهای انجام شده، کودکانی که دچار اختلال بیش فعالی بودهاند، پس از انجام نوروفیدبک تراپی با والدین خود رفتار بهتری داشتهاند و از لحاظ تمرکز و نمرات دروس نیز شرایط بهتری پیدا کردهاند.
لاغری با نوروفیدبک
مسلما میدانید چاقی و اضافه وزن از جمله مشکلاتی هستند که میتوانند سلامت جسم و روان را تحت تاثیر قرار دهند و از آنجایی که لاغری برای بسیاری از افراد سخت است، هیچ اقدامی را در این جهت انجام نمیدهند. در رابطه با این موضوع باید گفت نوروفیدبک تراپی برای لاغری نیز بسیار کارآمد است و میتوان از طریق این روش بهراحتی لاغر شد.
همانطورکه میدانید بسیاری از افراد به دلیل الگوبرداریهای غلط، اعتماد به نفس پایین و مشکلاتی که در مغزشان دارند دچار پرخوری میشوند و این پرخوری چاقی و اضافه وزن را برای فرد به همراه خواهد داشت. از همین رو نوروفیدبک تراپی میتواند با تغییر الگوهای مغز کمک کند که فرد وزن خود را بهطور مناسب کاهش دهد.
تاثیرات نوروفیدبک تراپی بر پوست
نوروفیدبک تراپی برای رفع چین و چروک، پاکسازی پوست و رفع جوش نیز مورد استفاده قرار میگیرد، زیرا نوروفیدبک تراپی میتواند روی مغز تاثیر بگذارد و استرس و اضطراب که میتوانند باعث چین و چروک و ایجاد جوش روی پوست شوند را کنترل کند.
نوروفیدبک تراپی و درمان استرس و اضطراب
استرس و اضطراب طولانیمدت میتواند سیستم فیزیولوژیک بدن را تحت تاثیر قرار دهد و به آن آسیب برساند و بدن را دچار مشکلاتی چون میگرن، مشکلات مربوط به خواب، روده تحریکپذیر، مشکلات گوارشی، خستگی، خشم، فرسودگی و … کند.
از همین رو لازم است که استرس و اضطراب را از بدن دور کرد. حال اگر شما از دسته افرادی هستید که مدتطولانی در معرض این مشکل بودهاید، باید بدانید درمان استرس و اضطراب با روشهای قدیم کارساز نخواهد داد. شما میتوانید از نوروفیدبک تراپی برای کاهش استرس و اضطراب خود استفاده کنید و بدنی سالمتر داشته باشید.
نوروفیدبک تراپی دندان
دندان قروچه از جمله مشکلاتی است که بسیاری از افراد با آن درگیر هستند و از آنجایی که میتواند پیامدهای بدی را به همراه داشته باشد، باید به فکر درمان آن بود. علل ابتلا به این مشکل را میتوان استرس، تنشهای عصبی و خشم درنظر گرفت. حال نوروفیدبک باعث میشود که فرد بتواند استرس و خشم خود را کنترل کند تا انقباضهای عضلانی فک کنترل شوند. بنابراین اگر به مشکل دندان قروچه مبتلا هستید، از نوروفیدبک تراپی دندان غافل نشوید.
انواع نوروفیدبک تراپی
نوروفیدبک تراپی به روشهای مختلفی انجام میشود و باید گفت همهی روشهای آن موثر هستند، اما ممکن است سرعت دستیابی به نتیجه هرکدام متفاوت باشد. سیستمهای نوروفیدبک تراپی از ماشین و دستگاههای ساده تا کامل تشکیل شدهاند و میتوانند تصویربرداری عمیقی از مغز انجام دهند. بهطورکلی سیستمهای مورداستفاده برای نوروفیدبک تراپی در سه دسته قرار میگیرند که این سه دسته عبارتند از:
نوروفیدبک سنتی یا EEG تراپی
منظور از سیستم EEG همان نوروفیدبک تراپی سنتی است که توانسته برای سالیان سال مورداستفاده قرار گیرد و اثربخش باشد. این روش اگر توسط یک دکتر نوروفیدبک ماهر انجام شود، میتواند برای درمان طیف گستردهای از بیماریها و اختلالات موثر باشد. البته باید گفت درمان نوروفیدبک سنتی به تخصص بیشتری نیاز دارد و شما باید حتما انتخاب درستی داشته باشید تا بهترین نتیجه از درمان حاصل شود.
لورتا نوروفیدبک
لورتا نوروفیدبک یا نوروفیدبک سه بعدی با استفاده از نوآوریها و فناوریهای جدید میتواند نسل جدیدی از تصویربرداریهای سهبعدی را انجام دهد. این نوع از نوروفیدبک بهقدری قوی و تاثیرگذار است که اگر یک متخصص ماهر از آن استفاده کند میتواند یک ابزار موثر برای آموزش مغز باشد. برای انجام این روش از یک کلاه حاوی ۱۹ حسگر کامل استفاده میشود و متخصص میتواند با استفاده از آن هر نقطه از مغز را تحت آموزش قرار دهد؛ این نکته برخلاف نوع اول نوروفیدبک است، زیرا در آن روش تنها دو حسگر وجود دارد.
دستگاه نوروفیدبک ILF
ILF که مخفف Infra-Low frequency است، انجام نوروفیدبک تراپی را در فرکانسهای پایین نشان میدهد، اما نوروفیدبک ILF چه مزایایی دارد؟ باید گفت که امروزه این دستگاه جدیدترین دستگاه برای انجام نوروفیدبک است و از آنجایی که نسبت به دیگر دستگاهها قدرت بیشتری دارد، دوره درمان کوتاهتری را به همراه خواهد داشت و ماندگاری نتیجهی آن نیز بیشتر خواهد بود. همین موارد باعث شدهاند که این دستگاه به یکی از بهترین دستگاههای نوروفیدبک تراپی تبدیل شود
فواید نوروفیدبک چیست؟
این درمان میتواند فواید زیادی داشته باشد و به حل شدن بسیاری از اختلالها کمک کند. مانند:
کاهش علائم اضطراب: همانطورکه اشاره شد، اضطراب و استرس میتوانند مشکلات زیادی را برای سلامتی به همراه داشته باشند، از همین رو کنترل و درمان این مشکل بسیار اهمیت دارد. نوروفیدبک به مغز کمک میکند که بتواند در مواقع استرس و اضطراب خود را آرام کند تا فرد احساس بهتر و آرامش داشته باشد.
کاهش دورهی افسردگی: افسردگی احساسی است که نباید با ناراحتی یا غمگینی اشتباه گرفته شود، از همین رو توصیه میشود در ابتدا با یک متخصص مغز و اعصاب مشورت کنید، سپس اگر پزشک تشخیص افسردگی داد، میتوانید از طریق نوروفیدبک تراپی این اختلال را برطرف کنید. درمان نوروفیدبک یک درمان غیرتهاجمی است و میتوانید بهخوبی علائم افسردگی را کاهش دهد.
بهبود توجه و تمرکز: نوروفیدبک میتواند در مناطق مختلف مغز تاثیر بگذارد و باعث بهبود توجه و تمرکز فرد شود. بنابراین اگر فرزند شما در مدرسه عملکرد خوبی در یادگیری ندارد، میتوانید با انجام این روش اختلال کمبود توجه و تمرکز را برطرف کنید.
تثبیت احساسات: بسیاری از افراد در طول زندگی خود اتفاقاتی را تجربه میکنند که بر زندگی حرفهای و شخصی آنها تاثیر میگذارد. این افراد معمولا احساسات مختلفی را تجربه میکنند، بهطوریکه گاهیاوقات افکار منفی و استرس بهسراغ آنها خواهد آمد. نوروفیدبک با تغییراتی که در امواج مغز ایجاد میکند، میتواند الگوی عملکردی مغز را تغییر دهد و کمک کند که فرد خلق و خوی بهتر و ثابتی داشته باشد.
عدم عوارض جانبی: علاوهبر فوایدی که به آنها اشاره شد، عوارض نوروفیدبک تراپی نیز باید موردبررسی قرار گیرد، اما در رابطه با این موضوع باید گفت تابهحال هیچ عوارض جانبی برای این روش درمان گفته نشده است و اکثر محققان و پزشکان معتقد هستند که این روش در مقایسه با مصرف دارو بهتر است و عوارض نوروفیدبک کمتر است.
اثرات درمانی پایدارتر: نتیجهای که از این روش حاصل میشود نسبتا پایدار است، اما این بهشرطی است که بیمار دورهی درمان را کامل کند.
مناسبترین سن برای نوروفیدبک
نوروفیدبک کودکان مسلما تاثیرگذاری بهتر و پایدارتری دارد، بهطوریکه توصیه میشود اگر فرزند شما دچار مشکلی است که میدانید با نوروفیدبک درمان میشود، توصیه میکنیم در سن ۵ الی ۶ سالگی فرزند خود را برای انجام این درمان به پزشک ببرید. همچنین باید متذکر شد که بزرگسالان نیز میتوانند از این روش استفاده و بهترین نتیجه را مشاهده کنند.